Orthodoxie & Pascha, Pasen overeenkomstig de Orthodoxe Traditie [overzicht]

Het woord “Πασχα”, Pasen in het Grieks,
komt voort uit de Joodse “Pasah”, wat “Pascha” betekent.
Het Joodse Volk en hun nakomelingen vieren tot op de dag van vandaag “Pasah” om hun bevrijding van de Egyptenaren en de doorgang van de Rode Zee te herdenken, terwijl christenen de opstanding van Christus de Verlosser vieren en de overgang van dood naar leven.
Het overeenkomstige Griekse woord voor “Pascha” is “Λαμπρη” [Lambri = stralend] omdat de dag van de Opstanding van Christus vanaf het begin van de Kerk [met Pinksteren] als een dag vol van vreugde en opwinding wordt ervaren. We zijn immers verlost van het zware juk van de onontkoombare menselijke dood; Christus heeft ons verlost en wij roepen uit “Christus is opgestaan” ; ja, ‘Hij is waarlijk opgestaan” en dit vieren we ‘elke zondag‘, maar met Pascha in het bijzonder.
Pasen is een van oudsher een vakantieperiode – in ons land onder invloed van niet-gelovigen teruggebracht tot twee dagen. In de wereld vieren ze liever lentevakantie en dat schijnt hun goed recht te zijn, zij ontkennen hun christelijke achtergrond en de opvoeding van hun voorouders.
De viering valt op de eerste zondag na de volle maan van de lente-equinox [het punt in de baan van de zon om de aarde waarop zij de evenaar raakt], wanneer je nu naar buiten kijkt zie je dat het volle maan is, derhalve is het in 2018 dus eerst op 8 April Orthodox Pascha – in tegenstelling tot de westerse kalender.
Pasen is verreweg de heiligste en grootste van de Orthodoxe feestdagen, maar het is ook het meest vreugdevolle, een viering van de lente, van onze wedergeboorte in zijn letterlijke en figuratieve zin.

vasten
De 40 dagen van de vastentijd, beginnend na vergeving’s-zondag [8weken maal 5 dagen]  wordt op de schone maandag voortgezet als de voorbereidingsperiode voor Pasen. Tijdens deze periode bereiden orthodoxe mensen zich voor op de Heilige Dag van de Opstanding van Christus, het orthodoxe ‘Pascha’.
De 40 dagen vasten zijn een oefening voor lichaam en geest. Veel tradities met betrekking tot deze periode geven een heel speciaal karakter aan het Pasen.
Wanneer orthodoxe kinderen opgroeien, stellen zij zich de vastenperiode voor als een dame met 7 voeten, zonder mond, symbool voor de vastenperiode waar geen vlees, melk, eieren of vis gegeten zal worden en soms zelfs geen olijfolie op woensdag en vrijdag.
Aan het einde van elke week snijden we een voet en de laatste voet is voorafgaand aan de Grote en Heilige week.
De enige dag dat we ronduit vis eten, is 25 maart, de dag dat Engel Gabriël de Theotokos [de Moeder Gods] de maagd Maria aankondigde dat zij Christus zou baren. Deze dag wordt jammergenoeg in een enkele dag overschaduwd als viering van een nationale bevrijdingsdag, omdat deze dag op 1821 de Grieken een oorlog begonnen voor onafhankelijkheid van Turken. Voor ons westerlingen is dit een misbruik van een feestdag met een veel diepere betekenis, waarop een veel grotere bevrijding wordt gevierd en roept de herinnering aan een oorlog alleen maar ergernis op, maar ergernis dienen we met name in de vasten af te leggen.
Onafhankelijk van de datum dat we “Pascha” vieren, valt de vastentijd voor een deel in maart en zeggen we: “maart is nooit afwezig in de vastentijd“. Deze uitdrukking wordt gebruikt voor mensen die bij elke belangrijke gebeurtenis aanwezig willen zijn en dank geen dienst in de vastentijd missen. In de vastentijd worden er indrukwekkende diensten gehouden, zoals de dienst van de vooraf-gewijde gaven en de dienst rond de hymne aan de Moeder Gods, de Akathist. Tijdens de vastentijd worden er in de orthodoxe Kerk absoluut geen bruiloften ingezegend. 

Zaterdag van Lazaros
De laatste dag voorafgaand aan de Grote en Heilige Week is de zaterdag van Lazaros. Lazaros was een zeer goede vriend van Christus en zijn opwekking uit de dood  door Christus is een teken voor Christus’ Eigen Opstanding een week later.
Op deze dag bakken vrouwen, in sommige dorpjes, kleine broden met de vorm van een menselijk lichaam, de “lazarakia” en gaan kinderen van huis tot huis, zingend over Lazaros en zijn opwekking uit de dood.
Op vrijdag voorafgaand aan de zaterdag van Lazaros worden de scholen in Orthodoxe landen voor twee weken gesloten!

De Grote en Heilige Week – Μεγάλη Εβδομάδα [Megali Evdomada]

Palmzondag [Κυριακή τον Βαΐων – Βαϊοφόρος]
Palmzondag is het begin van de Grote en Heilige Week. In de ochtend bieden alle kerken palmbladeren uit, die herinneren aan de triomfantelijke intocht van Christus in Jeruzalem vóór Zijn lijden.
We mogen, die dag vis eten; gewoon om wat kracht op te doen om het vasten nog 6 dagen voort te zetten. Weet wèl dat het vasten een vrijwillige voorbereiding is, welke ieder gelovige voor zichzelf invult [soms in overleg met de biechtvader] kinderen, zieken en ouderen mogen zelfs niet vasten, teneinde hun lichamelijke behoeften niet tekort te doen. Vasten draait niet alleen om het ‘niet’-eten, je kunt je op allerlei wijzen voorbereiden op het Pascha [bijv. door geen tv of andere elektronische apparatuur te gebruiken òf door eens wat minder te converseren [onnodig kletsen], opdat je beter geconserveerd [verduurzaamd] zult worden met het oog op Pascha.
De middag van Palmzondag en elke middag van de Heilige Week gaan mensen naar kerken om de “Ακολουθία του Νυμφίου” bij te wonen, een speciale dienst voor de bruidegom. 

Heilige maandag [Μεγάλη Δευτέρα]
We gaan uitgebreid inkopen doen teneinde de goederen in huis te halen die we de volgende dagen gaan bereiden. Het lammetje, de eieren, etc.
’s-Avonds gaan we allemaal naar de kerk [de lezingen van de diensten in deze week zijn erg belangrijk en zullen de komende dagen in het voetlicht worden gesteld].

Heilige dinsdag [Megali Triti]
De voorbereidingen beginnen en het vasten gaat door.
’s-Avonds luisteren we in de kerken naar de χυμνέ Κασσιανή [hymne van Kassiani].

Heilige woensdag [Μεγάλη Τετάρτη]
Op de grote en heilige woensdag wordt de dienst van de heilige zalving uitgevoerd [ dit is een Mysterie [=Sacrament] en derhalve alleen voor Orthodox gelovigen te ondergaan.

Genezing wordt slechts via Jezus Christus bewerkstelligd – Geloof het en neem het in ontvangst; Healing comes through Jezus Christ, believe it & receive!

Het is hetzelfde als de ziekenzalving, welke hier in het westen veelal voorafgaand aan het stervensproces wordt voltrokken
Terwijl de gelovigen knielen wordt doorgaans na een voorafgaande biecht – in een speciale dienst een heilige oliezalving door de priesters [indien aanwezig 7x]  gegeven,  om vergeving van misstappen te ontvangen.  ’s-Avonds wordt in sommige [veelal bisschoppelijke kerken of kloosters],  het middelpunt van de ceremonië en de diensten eveneens het “Wassen van de voeten van de discipelen” voltrokken. Op het eiland Patmos bijvoorbeeld, is er een platform opgericht op het plein van de hoofdstad, dat voor deze gelegenheid altijd druk bezocht wordt.
Tijdens de ceremonie, die ongeveer anderhalf uur duurt, wast de bisschop, die ‘de rol van Christus‘ op zich neemt, de voeten van twaalf monniken – de discipelen – in navolging van de handeling van Christus vóórafgaand aan Zijn kruisiging.

Heilige donderdag [Μεγάλη Πέμπτη]
De voorbereidingen voor de viering van de Opstanding beginnen op grote en heilige donderdag. Op die dag bereiden de huisvrouwen traditioneel τσουρέκια [waar onze uitdrukking zoete broodjes bakken vandaan komt], αυγοκουλουρα [koekjes met meel en eieren], ούζου [koekjes met bloem en de drank ouzo] en worden de eieren met speciale rode kleurstoffen gekleurd.
Al sinds de oudheid symboliseert het ei de vernieuwing van het leven en symboliseert de rode kleur het bloed van Christus. Vroeger plaatsten mensen het eerste rode ei op het naambordje van het huis om boze geesten uit te drijven.
In sommige dorpen markeerden ze tevens de kop en de achterzijde van kleine lammeren met dezelfde rode kleurstof die voor het verven van de eieren werd gebruikt [zij hadden immers het Pasen overleefd].
Ze gebruikten ook een van de grote ronde Μεγάλη Πέμπτη-broden [met ingebakken rood ei] in de gezins-gebedshoek, de iconenhoek om de leden van de familie te beschermen tegen kwade invloeden.

Op de ochtend van de heilige donderdag bezoeken groepen kinderen alle buurten van de stad, ze dragen manden, zingen en verzamelen bloemen om de επιτάνιων [een icoon van Christus in het graf, veelal een prachtig geborduurd kunstwerk] de doodsbaar van Christus te versieren.
De epitaphion-processie vindt plaats in de vroege ochtenduren op vrijdag, na de Crucifixion-ritus, waarna het ook gebruikelijk is dat vrouwen in de kerk blijven om de traditionele klaagzangen te zingen.
’s- Avonds in kerken vindt de dienst van de Twaalf Evangeliën en de uitvoering van Christus’ kruisiging plaats.
De gelovigen brengen uit dankbaarheid aan Christus’ offer bloemen kransen, welke vóór en áán het kruis worden opgedragen.

Heilige Vrijdag [Μεγάλη Παρασκευή]
Vrijdag is de meest indrukwekkende en aandoenlijke dag van de grote en Heilige Week, de dag van het hoogtepunt van de passie van Christus waarbij Christus [letterlijk] van het  het kruis wordt verwijderd en de begrafenisdienst van Christus plaatsvindt.
Dit is dezelfde dienst als de begrafenisdienst van een priester.
In Orthodoxe landen zijn de winkels en alle soorten voorzieningen tot 12 uur gesloten, het einde van de “Αποκαθήλωση”, de rouwende processie die ’s-ochtends [in verband met d economia veelal ’s-avonds] een icoon van het lichaam van Christus op de dodenbaar [
Επιταφιων] door het dorp, de wijk of binnenstad wordt rondgedragen.
Tijdens het moment dat het lichaam van Christus van het kruis wordt verwijderd, wordt de afbeelding onafgebroken vereerd met rozenblaadjes en op uiteindelijk na de hele processie-ceremonie het Heilige Altaar [achter de iconostase] geplaatst, waar tot aan Hemelvaart de Liturgie op de de dodenbaar [
Επιταφιων] gevierd wordt.
De gehele dag luiden de kerkklokken met een diep-doordringend sonoor rouwend geluid. Omdat het een dag van rouw is, doen huisvrouwen geen klusjes meer in huis, zelfs het koken wordt vermeden en wordt er streng gevast.
Vrouwen en kinderen gaan naar de kerk om de baar [veelal een groot houtsnijwerk] van Christus te versieren met bloemen die ze verzamelen hebben of eerder aangeschaft hebben.

De Klaagliederen worden ‘s avonds tevens nog vervolgd  en afgesloten door de processie van de Epitafen die in processie met drie rondes over het plaatselijk kerkhof. De doden treuren vanuit hun plaats ergens in de eeuwigheid mee met de gelovigen van de Kerk. Soms verzamelen de verschillende Epitaphions van de parochies zich in grote dorpen of steden met meer dan één kerk op het hoofdplein en zingen alle mensen en priesters de Klaagliederen.

Heilige [stille] Zaterdag [Μεγαλο Σαββατο]
Op de heilige zaterdag wordt ochtendgebeden [metten] uitgevoerd.
Tijdens de dienst verwisselen de priesters hun kledij van zwart naar wit en  strooien basilicumbladeren en rozenblaadjes rond, terwijl de kerkklokken keihard de voorvreugde rondbazuinen en de hymnes worden gezongen ter ere van God.
In veel streken is men gewend het lawaai van een ‘aardbeving’ te evenaren. Dit is een soort weer laten plaatsvinden van de aardbeving die plaatsvond na de Wederopstanding, zoals beschreven in de Blijde Boodschap, waarbij Christus in de hades is afgedaald en de doden uit het graf verrijzen.
De menigte gelovigen slaan op ritmisch wijze [van de talendon] op de kerkbanken [oproepend tot gebed en dank aan God], terwijl buiten een chaos de overhand neemt, met [militair] geweervuur, knal- en vuurwerk.
Dit is een onderdeel van de ceremonie ‘Eerste opstanding’, waarbij heel zachtjes de hymne van het Χριστος ανεστη [‘Christus is opgestaan’] klinkt.

Laat in de [zaterdag-]avond, om ongeveer 11 uur, verzamelt iedereen zich op het kerkplein – voorafgaand wordt veelal nog in de kerk, de handelingen van de Apostelen gelezen tot het 11 uur is.  In alle Orthodoxe landen vindt de ceremonie plaats op een platform vóór de kerkdeur. Iedereen houdt een kaars die later pas wordt aangestoken door het heilig Licht [van Christus].
Vóór middernacht worden alle lichten van elke kerk uitgeschakeld en verschijnt de priester aan de koninklijke of de kerkdeur die het heilig licht aan ieders kaars aanbiedt. De priester roept uit: “δευτέ λάβετε φως” [defte lavete fos, hetgeen betekent: “komt allen en neemt het Heilige Licht].
Deze unieke vlam komt rechtstreeks van de Heilige Graf van Christus in Jeruzalem en dit Licht ontstaat daar in de grafkerk op Mysterieuze [wonderbaarlijke] wijze – zonder enige menselijke betrokkenheid. Een helicopters en vliegtuigen vetrekken vanaf Jeruzalem om het Heilige Licht op alle bereikbare plaatsen te verspreiden.
Zodra mensen het Goddelijk Licht ontvangen hebben, precies om middernacht, neemt de priester de heilige icoon van de Opstanding en stapt hij op het speciale platform buiten de kerk.
De tweede Opstanding vindt plaats zodra de priester uitroept: ‘Χρήστος Ανέστη’ of in welke taal van de wereld dan ook, hetgeen betekent dat dat “Christus is Opgestaan”, en vervolgens begint een enorm en prachtig vreugdevuur.
Iedereen schudt elkaar de hand, kruipt in elkaars armen en wenst een Heilig [=Heel] Pasen voor iedereen om hen heen en wordt de zogenaamde “vredeskus” uitgewisseld. Het wordt als een geluk beschouwd om thuis te komen terwijl je kaars nog steeds brand! Met dit “Heilige Licht” van de kaarsen maken mensen driemaal [een blakerend] het teken van het kruis op de deurpost boven de voordeur van hun huizen hetgeen voor het komend jaar geluk zal brengen.